جوش شیرین، یک ماده افزودنی پرکاربرد در صنایع غذایی

جوش شیرین (Sodium Hydrogen Carbonate )، بی کربنات سدیم یا کربنات هیدروژن سدیم، ترکیب شیمیایی جامد است که به رنگ سفید و کاملاً دانه بندی شده در بازار به فروش می رسد.


این ماده به نسبت معین در آب حل می شود و می تواند رطوبت محیط را به خود جذب کند. این ماده یکی از مشتقات اسید کربنیک محسوب می شود که یک اتم هیدروژن آن توسط اتم سدیم جایگزین شده است. در حال حاضر تولید کنندگان بسیاری در جهان در زمینه تولید جوش شیرین فعالیت می کنند. این ماده به عنوان یک محصول پالایشگاهی، سهم عظیمی از مصرف داخل و صادرات کشور را به خود اختصاص داده است.

جوش شیرین در دو گرید صنعتی و خوراکی به بازار عرضه می شود. ویژگی های این دو گرید با یکدیگر متفاوت هستند. به طور کلی جرم مولی این ماده برابر با 84 گرم بر مول و دانسیته آن برابر با 20/2 گرم بر سانتی متر مکعب است. نقطه ذوب این ترکیب جامد برابر با حداقل 50 درجه سانتی گراد است؛ از این درجه به بالاتر، جوش شیرین تجزیه می شود. حلالیت این نمک معدنی در آب در دماهای مختلف، متفاوت است. برای مطالعه بیشتر در این زمینه باید به مراجع حلالیت شیمیایی نمک ها مراجعه نمایید.



موارد کاربرد ترکیب جوش شیرین

نام جوش شیرین در تمام خانه ها و صنایع، نامی آشنا است. مهم ترین کاربرد این ماده در تولید انواع کیک، نان، کلوچه، پیراشکی و سایر مواد غذایی است. این ماده به مخلوط اولیه مواد غذایی و شیرینی ها افزوده می شود تا منجر به آزاد شدن گاز کربن دی اکسید شده و به عبارتی باعث شود خمیر کیک یا نان، پف کند. این ماده در برخی از نوشابه ها وجود دارد. طعم تند و سوزش آور در برخی از این نوشیدنی ها حاصل اضافه کردن این ترکیب می باشد.

از ترکیب جوش شیرین در برخی موارد برای طبخ سبزیجات با برگ های سبز استفاده می شود. این ماده می تواند از تخریب کلروفیل در بافت سبز برگ سبزیجات جلوگیری کند و موجب حفظ کیفیت و خواص سبزی ها شود. پودر معروف پخت و پز با نام پکینگ پودر، حاوی حدود 30% از جامد جوش شیرین است. جوش شیرین برای تهیه انواع خوراکی ها و شیرینی ها، کِرِم ها و ... به کار می رود. تغییرات شیمیایی ترکیب فوق در حین فرایند پخت، از ایجاد طعم نامطلوب در غذا یا خوراکی جلوگیری می کند.

تنظیم PH محیط تا حد قلیایی، تولید محصولات دارویی نظیر خمیر دندان، ایجاد بافت مناسب در صنایع پشم و ابریشم، ساخت و تولید ترکیبات ضد حریق در کپسول های آتشنشانی، تولید محصولات شوینده و تمیز کننده سطوح، داروسازی، تولید محصولات آرایشی و ...، سایر موارد کاربرد ترکیب جوش شیرین هستند.



اطلاعات ایمنی جوش شیرین

جوش شیرین خالص و صنعتی برای محیط زیست و انسان ها خطرناک نیست اما توصیه می شود نکات ایمنی کار با مواد شیمیایی را هنگام کار با این ماده رعایت کنید. اگر این ماده با پوست و چشم ها تماس پیدا کند موجب تحریک و سوزش آن می شود. عوارض سوزش و التهاب خفیف با این ماده در کوتاه مدت از بین می روند اما در صورتی که علائم حادتری مشاهده شود، باید فرد را به مرکز درمانی انتقال داد.

استنشاق غبارات جوش شیرین می تواند دستگاه تنفسی را تحریک کند و موجب بروز سرفه و تنگی نفس شود. این ماده خاصیت اشتعال پذیری ندارد. بسته بندی های حاوی این پودر جامد باید در محل خشک و خنک و به دور از رطوبت نگهداری شوند. انبار باید به سیستم تهویه مطلوب مجهز باشد. بسته بندی جوش شیرین نباید در مجاورت منابع آب قرار گیرد زیرا ممکن است با ترکیب با آب، اسید تولید کند.

قیمت جوش شیرین به شدت به قیمت مواد اولیه و مشتقات نفتی وابسته است و نوسانات در قیمت مواد شیمیایی در بازار، می تواند قیمت این ماده را نیز تحت تأثیر قرار دهد. در حال حاضر میزان جوش شیرین مصرفی صنایع داخلی از چند منبع معتبر داخل و خارج کشور تأمین می شود. پتروشیمی شیراز و جوش شیرین ترکیه و کشور چین، معروف ترین برندهای این محصول در بازار هستند. این ترکیب جامد به طور متداول در بسته بندی های 50 کیلوگرمی به فروش می رسد اما در صورتی که مقادیر بیشتری مورد نیاز باشد، کیسه های یک تنی جامبو بگ برای این کار انتخاب می شوند.

مقالات مرتبط

ثبت نظر